Davviguovllut fáddán álgoálbmogiid bistevaš forumas ONa bistevaš forum lei bivdán ovtta láhttuinis dáhkat iskosa arktálaš guovlluid oasálastima politihkálaš doaimmain, ja lei UNPFII láhttu Dalee Sambo Dorough, Alaska álgoálbmot ovddasteaddji, gii dagai ja ovdánbuvttii iskosa maŋŋebárgga miessemánu 8. beaivve New Yorkkas.
Dalee Sambo Dorough ovdanbuktimen rápporttas ONa álgoálbmot bistevaš forumii. Govva: Silja Somby / Gáldu
Dán jagáš 11át bistevaš forumas mielláhttu Dalee Sambo Dorough ovdánbuvttii iskosa gos son lei geahčadan álgoálbmogiid oasálastima politihkálaš doaimmain arktálaš guovlluin. Das son lei lokten buriid bohtosiid numo álgoálbmogiid oasálastima Arktálaš ráđis, Cirkumpolára inuihtta cealkámuša resurssa ovdáneami inuihtta eatnamiin ja Laponia hálddašan guovllus.
Inuihtta guovllut bures ovdánan
Iskus maid geahčadii arktálaš álbmogiid dilálašvuođa. Dorough čujuhii dasa ahte davviguovlluid álgoálbmogat leat hui iešguđetge dásis mii guoská vuoigatvuođaide vaikko vel leat duođalaččat bargagoahtán ođasmahttit iežaset oktavuođaid eiseváldiide. Buoremus oláhussan Dorough hálidii loktet Labrador Inuit Land Claims Agreement, mii su iskosa mielde duođas geavaha iešmearridan vuoigatvuođa.
Son maid čujuhii Canadai ja Danmárkui go hálidii loktet buriid bohtosiid numo ásaheapmi Ruonáeatnama ruovttustivrras ja Nunavut inuihtta guovllu davvi Canadas.
Alaska, Ruošša ja Davviriikkat hejodit ovdánan
Seammás Dorough deattuhii ahte ovdáneapmi ii leat leamaš nu ovttageardán ja dan oktavuođas son čujuhii Alaska, Ruošša ja Scandinaválaš riikkaid váilevašvuođaide vuoigatvuođaid ovdáneami ektui. Son fuomášuhtiii ahte norggabealde leat olahan juogalágaš ovdáneami finnmárkkulágainis, ja ahte sámediggi olaha muhttin muddui bohtosiid mii guoská vuoigatvuođa áššiin, muhto ahte lea eahpečielggas man stuorra váikkuhanfápmu Sámedikkis duođai lea, go orru leamen stáhta geahču vuolde.
Laponia hálddašan guovlu vuoitun Ruoŧabealde
Dorough válddii buori ovdamearkan Laponia hálddašan guovllu Johkamohkis Ruoŧas, ja čujuhii váttis politihkálaš árgabeaivái Ruoŧabeal sápmelaččaide, ja nu dan mearkkašahtti oláhussii gos sámiin lea sihke hálddašan ja mielhálddašan vuoigatvuohta dán guvlui 2012 ođđajagimánu 1. beaivve rájes. Laponia lea UNESCO máilmmeárbbi báikkádat ja lea boazodoalu árbevirolaš máhttu mii lea guovddážis hálddašeamis mii jođihuvvo Laponiatjuottjudus ásahusas. Báikkálaš oasálastin lea nannejuvvon rádedibme ráđđádállamiid bokte guktii jagis.
Loahpas Dalee Sambo Dorough ávžžuhii earet eará ahte eiseváldit njeallji riikkas gos sámit orrot, galget bidjat johtui buot vejolaš doaibmabijuid nannet sámiid vuoigatvuođaid iežaset eatnamiidda ja luondduválljodágaide, ja čujuhii julggáštusa artihkkalii 25, 26, 27 ja 28.
Davviguovllut leat maid ruovttut
Rapportii bohte moadde cealkámuša: Ruošša davvi álgoálmogiid oktasaš searvi RAIPON celkkii ahte lea dehálaš ahte ráđđehusat bearráigehččet álgoálbmogiin oažžut ovddalgihtii friddja, addon ja diđolaš lobi sin luondduválljodagaigeavahit ovdal go álget makkárge luonddugoaridan doaimmaid. Sii maid háliidedje muittuhit ahte eai davviguovllut leat dušše luondduválljodágat, dat leat maid ruoktu álgoálbmogiidda.
Ruoŧŧa mieđihii váilevaš ovdáneami
Ruoŧŧa hálidii muittuhit ahte davviguovlluid earenaoamašvuođa ja man garrasit guovlu váikkuhuvvo dálkkádat rievdamiidda. Sii vuigejedje ahte lea ain ollu maid galggašii olahit, muhto seammás sii hálidedje loktet álgoálbmogiid oasálatima Arktálaš ráđis dego vuohkin mo álgoálbmot julggáštus čuovvoluvvo.
Suopma dohkkeha giella- ja kultuvrravuoigatuođaid, muhto ii boazodoallovuoigatvuođaid
Suopma maid hálidii deattuhit álgoálbmogiid rašis dili dego olgguštuvvon olmmošjoavkuin. Seammás sii dáhtto kommenteret rapporta 38. ja 39. čuoggái gos Dorough cuoigu Suoma váilevaš dohkkeheami sámi boazodoallovuoigatvuođain ja váilevaš gulahállama sámedikkiin, eandalii mii guoská iešmearrideami áššiin. Dasa Suopma vástidii ahte sámiin lea vuođđolága bokte oktasaš vuoigatvuohta doalahit ja ovddidit iežaset giela ja kultuvrra.
Almmuhan: 10.05.2012
Almmuhan: Silja Somby
|
|
Mat leat álgoálbmotvuoigatvuođat 
"Mii leat sámit" filmmat
